Jeśli trawy na łące rosną wyjątkowo bujnie, a później kładą się pod własnym ciężarem, zacznij od sprawdzenia nawożenia azotem. Ograniczenie azotu nie polega na automatycznym odstawieniu nawozów, lecz na dopasowaniu ich ilości do gleby, składu runi i liczby pokosów. Na zasobnym stanowisku dodatkowa dawka może zwiększyć masę roślin bardziej niż plon, który da się wygodnie zebrać.

Dlaczego trawy się pokładają?

Pokładanie się traw, nazywane też wyleganiem, oznacza, że źdźbła odchylają się i nie utrzymują roślin w pionie. Azot pobudza wzrost, ale gdy jest go za dużo w stosunku do potrzeb runi, trawy mogą wytworzyć obfitą masę, której źdźbła nie są w stanie utrzymać. Ryzyko ujawnia się szczególnie przy wietrznej pogodzie. Na łące ma to praktyczny skutek: położoną ruń trudniej równomiernie skosić i zebrać.

Samo wyleganie nie dowodzi jednak, że przyczyną jest wyłącznie azot. Znaczenie mają również gatunki traw, zagęszczenie runi, warunki pogodowe i sposób użytkowania łąki. Dlatego warto zestawić obserwację z historią nawożenia: czy trawy zaczęły się pokładać po zwiększeniu dawki, czy podobnie zachowują się co roku i czy problem dotyczy całego użytku, czy tylko jego części.

Bujny, ciemny łan łatwo uznać za oznakę udanego nawożenia. Jeśli jednak regularnie się przewraca, to sam wygląd nie wystarcza do oceny efektu. Liczy się także możliwość zbioru i jakość uzyskanej paszy. Nadmierne nawożenie oznacza ponadto słabsze wykorzystanie zastosowanego azotu i większe ryzyko jego strat.

Zanim zmniejszysz dawkę, sprawdź, skąd bierze się azot

Pierwszym krokiem jest policzenie całego nawożenia, nie tylko azotu w nawozach mineralnych. Jeżeli na użytku stosujesz również nawozy naturalne, uwzględnij je w planie. W przeciwnym razie łatwo ograniczyć jedną dawkę, a mimo to nadal dostarczać runi więcej azotu, niż potrzebuje.

Następnie przyjrzyj się glebie. Żyzna gleba nie wymaga z definicji intensywnego nawożenia azotowego. Szczególnej ostrożności wymagają użytki na glebach organicznych, w tym torfach i murszach. W takich warunkach dodatkowy azot bywa zbędny; w części zaleceń dla torfów i murszów mówi się o ograniczeniu go do 10–20 kg N/ha pod kolejne odrosty, jeśli nawożenie jest potrzebne. Nie jest to jednak dawka, którą należy przenosić na każdą łąkę o ciemnej glebie.

Regularne badanie gleby pomaga ocenić przede wszystkim odczyn oraz zasobność w fosfor, potas i magnez. Nie daje samo w sobie prostej odpowiedzi w rodzaju „zastosuj dokładnie tyle azotu”, ale pozwala planować nawożenie na podstawie stanu stanowiska, a nie wyłącznie wyglądu trawy. Wyniki trzeba połączyć z informacją o rodzaju gleby, dotychczasowym nawożeniu, liczbie zbiorów i składzie roślinności.

Sprawdź udział koniczyny i innych roślin motylkowatych

Na łące nie rosną wyłącznie trawy. Jeśli w runi jest wyraźny udział roślin motylkowatych, takich jak koniczyna, potrzeba podawania azotu mineralnego może być mniejsza. Rośliny te korzystają z azotu wiązanego dzięki współpracy z bakteriami, dlatego nie warto traktować takiego użytku tak samo jak runi zdominowanej przez trawy.

Według zaleceń dla łąk, przy 20–30% udziale roślin motylkowatych roczna dawka azotu nie powinna przekraczać 60 kg N/ha. To wskazówka zależna od rzeczywistego składu runi, nie zachęta do stosowania tej ilości na każdym stanowisku. Zbyt obfite nawożenie azotowe może z czasem ograniczać udział motylkowatych, a więc zmieniać skład łąki, który chciałeś zachować.

Ile azotu ograniczyć na zbyt żyznej łące?

Nie ma jednej dawki, której przekroczenie sprawia, że wszystkie trawy się pokładają. Orientacyjne roczne zakresy podawane dla łąk wynoszą zwykle 80–170 kg N/ha na glebach mineralnych oraz 0–140 kg N/ha na glebach organicznych. Szerokość tych zakresów pokazuje, jak bardzo znaczenie mają warunki stanowiska i intensywność użytkowania. Nie należy wybierać górnej granicy tylko dlatego, że mieści się w podanym przedziale.

Jeżeli na danej łące ruń wylega, a nawożenie jest wysokie, rozsądnym punktem wyjścia jest ponowna ocena planowanej dawki rocznej. Weź pod uwagę, ile azotu już zastosowano, czy przewidujesz następne pokosy i jak trawa odrasta po zbiorze. Nie koryguj planu na podstawie samej barwy roślin: zarówno słabszy wzrost, jak i nierównomierna ruń mogą mieć przyczyny inne niż niedostatek azotu.

Wynik pojedynczego doświadczenia także nie zastąpi planu dla konkretnej łąki. W badaniu trawy uprawianej na paszę i nasiona zwiększenie dawki do 135 kg N/ha nie dało dalszego przyrostu plonu; w badanych warunkach za optymalne uznano 90 kg N/ha. Pokazuje to, że większa ilość nawozu nie musi oznaczać większego zbioru, ale nie ustanawia uniwersalnej dawki dla wszystkich gatunków i stanowisk.

Podziel azot między odrosty zamiast podawać go naraz

Na łące koszonej więcej niż raz sposób rozłożenia nawożenia jest równie ważny jak dawka roczna. Podanie całej ilości przed pierwszym pokosem może nadmiernie pobudzić wiosenny wzrost, podczas gdy późniejsze odrosty mają inne potrzeby. Rozdzielenie dawki pozwala powiązać nawożenie z faktycznym użytkowaniem łąki i ponownie ocenić potrzebę azotu po zbiorze.

Dla łąki trójkośnej na dobrze uwilgotnionej glebie mineralnej podaje się orientacyjny podział: 50% rocznej dawki wiosną, 30% po pierwszym pokosie i 20% po drugim. To przykład rozłożenia wcześniej ustalonej ilości, a nie sposób na uzasadnienie jej zwiększenia. Jeśli stanowisko jest bardzo zasobne lub ruń pokładała się przed pierwszym zbiorem, późniejszą dawkę trzeba ocenić w świetle tego, co już trafiło do gleby i jak wygląda odrost.

Przy dwóch pokosach lub wypasie terminy nawożenia będą inne. Zasada pozostaje jednak podobna: planuj azot pod rzeczywiste odrosty, zamiast stosować go z przyzwyczajenia. Gdy po pokosie nie planujesz już kolejnego zbioru, kolejna dawka nie służy temu samemu celowi co nawożenie przed przewidywanym odrostem.

Co zrobić, gdy trawa już leży?

Azot podany wcześniej nie zniknie po zmianie planu nawożenia, a ograniczenie kolejnej dawki nie podniesie natychmiast położonych źdźbeł. Pozwala jednak nie nasilać problemu przy następnych odrostach. Zapisz, kiedy i czym nawożono łąkę, porównaj miejsca wyległe z tymi, w których ruń stoi prosto, i uwzględnij te obserwacje przed kolejnym zastosowaniem nawozu.

Jeśli trawa jest przeznaczona na paszę, oceniaj nie tylko ilość biomasy. Wysokie dawki azotu mogą zwiększać ryzyko podwyższonego stężenia azotanów w paszy, a azot niewykorzystany przez rośliny może przemieszczać się poza strefę korzeniową. To dodatkowy powód, by nie próbować „ratować” słabszego odrostu kolejną dawką bez rozpoznania przyczyny.

Najpraktyczniejsza zmiana na zbyt żyznym użytku to więc połączenie trzech działań: ustalenia całkowitej ilości dostarczanego azotu, sprawdzenia gleby i składu runi oraz zaplanowania dawek zgodnie z pokosami. Dzięki temu ograniczasz nawożenie tam, gdzie nie przynosi korzyści, zamiast odbierać azot każdej łące bez względu na jej potrzeby.

Przeczytaj również:

POWIĄZANE ARTYKUŁYWIĘCEJ OD AUTORA